MUA BÁN DOANH NGHIỆP TRONG NGÀNH NGÂN HÀNG MỸ

  • 05 tháng 9, 2012
  • 80 lượt xem
  • 0 bình luận












Vào cuối những năm 1890 tại Mỹ, dưới ảnh hưởng của các cú sốc kinh tế, hàng loạt công ty đứng trước yêu cầu cần phải tái cơ cấu lại tổ chức hoạt động hoặc tài chính, kết quả là sự ra đời của hoạt động sáp nhập và mua lại công ty (mergers and acquisitions – M & A). Trong lĩnh vực ngân hàng, hoạt động M&A của Mỹ bắt đầu từ năm 1980 nhưng nó đã gia tăng rất nhanh cả về số thương vụ M&A và giá trị tài sản của mỗi thương vụ. Vậy hoạt động M&A có vai trò gì trong việc củng cố và phát triển ngành ngân hàng Mỹ? và Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) đã thực hiện quy trình xem xét chấp thuận M&A như thế nào? Trong phạm vi bài viết này xin giới thiệu hoạt động M&A trong ngành ngân hàng Mỹ giai đoạn 1980 -1998.


Hoạt động M&A và những ảnh hưởng tới hệ thống ngân hàng Mỹ


Theo Donal DePamphilis (2010), sáp nhập (merger) là sự kết hợp của hai hay nhiều công ty, trong đó chỉ có một công ty được tồn tại hợp pháp, các công ty còn lại phải chấm dứt sự tồn tại và công ty kết hợp sẽ tiếp tục hoạt động dưới cái tên của công ty được tồn tại. Trong khi đó, mua lại (acquisition) là việc một công ty mua lại quyền kiểm soát của công ty khác.























Merger



Ngân hàng A



+



Ngân hàng


B



à



Ngân hàng


C



Acquisition



Ngân hàng A



+



Ngân hàng B



à



Ngân hàng


A



Thống kê của FED cho biết: Kể từ năm 1980 đến 1998 có hơn 7.000 vụ sáp nhập và giá trị tài sản của các vụ sáp nhập liên tục thiết lập các kỷ lục mới. Nếu tính từ năm 1980 đến 1987 có 649 vụ sáp nhập ngân hàng với tổng giá trị 123,3 tỷ đôla Mỹ thì riêng năm 1990 với hoạt động thâu tóm của một số ngân hàng lớn gồm Chase và Chemical, Wells Fargo và First Interstate, NationsBank và Barnett, First Union và CoreStates, Citicorp và Travelers, NationsBank và BankAmerica, giá trị tài sản của các thương vụ nêu trên lên đến trên 500 tỷ đôla Mỹ. Sự bùng nổ hoạt động M&A tại Mỹ khiến số lượng các ngân hàng giảm mạnh, năm 1980 số lượng ngân hàng độc lập và ngân hàng phụ thuộc (được nắm giữ bởi công ty mẹ kinh doanh đa lĩnh vực) là 14.500 nhưng con số này giảm xuống còn hơn 9.000 ngân hàng tính đến năm 1997.


Nguyên nhân quan trọng nhất của sự gia tăng hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng giai đoạn 1980-1998 tại Mỹ là do quy định mới của FED về việc cho phép ngân hàng cung cấp dịch vụ liên bang. Ngoài ra, cần phải kể đến một số nguyên nhân khác, như (i) hoạt động hiệu quả của các ngân hàng quy mô lớn (có quy mô tài sản từ 10 đến 25 tỷ đôla Mỹ) với thị trường mở rộng, tận dụng hiệu ứng kinh tế nhờ quy mô và phạm vi, gia tăng hiệu quả hoạt động…; (ii) sự ra đời của các nghiệp vụ ngân hàng mới như bảo lãnh phát hành chứng khoán và hoạt động tạo lập thị trường mua bán chứng khoán…; (iii) gia tăng áp lực cạnh tranh do sự thay đổi công nghệ nhanh chóng khiến sự khác biệt giữa các ngân hàng ngày càng giảm; (iv) hạn chế rào cản thâm nhập thị trường; (v) gia tăng hoạt động hội nhập quốc tế… Bên cạnh đó là rất nhiều lợi ích do hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng mang lại: Nâng cao năng lực quản trị ngân hàng, nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng, tiết kiệm chi phí, tăng quy mô về vốn ngân hàng, hiện đại hóa công nghệ ngân hàng, tăng thị phần và xác lập vị thế mới…


Hoạt động M&A đã có ảnh hưởng nhất định đến xu hướng tái cơ cấu ngành ngân hàng tại Mỹ giai đoạn 1980-1998, FED đánh giá những tác động này dưới 2 góc độ toàn quốc và địa phương (tiểu bang).


Xét trên góc độ toàn quốc: Hoạt động M&A đã củng cố ngành dịch vụ ngân hàng theo hướng mạnh tay xóa bỏ sự tồn tại của những ngân hàng yếu kém, chỉ cho tồn tại và phát triển các ngân hàng mạnh với quy mô tài sản ngày càng lớn. Báo cáo về Hoạt động M&A tại ngân hàng Mỹ giai đoạn 1980-1998 đã kết luận: Hoạt động M&A đưa đến xu hướng tỷ lệ tài sản được nắm giữ bởi các ngân hàng lớn gia tăng đáng kể trong tổng tài sản ngành ngân hàng, điều đó phản ánh ngành ngân hàng đang dịch chuyển từ mô hình các ngân hàng độc lập tại từng tiểu bang sang mô hình ngân hàng hoạt động trên phạm vi cả nước. Sự cho phép hoạt động ngân hàng liên bang đã gia tăng cơ hội cho các ngân hàng có thể đạt được mục tiêu kép là đa dạng hóa rủi ro theo địa lý và mở ra nguồn tiền gửi mới.


Tuy nhiên, việc giảm số lượng ngân hàng không có nghĩa là có ít hơn các phòng giao dịch ngân hàng phục vụ cho công chúng. Nói cách khác, giai đoạn 1980-1998, dịch vụ ngân hàng vẫn được FED tạo điều kiện phát triển mạnh hơn với mạng lưới giao dịch nhiều hơn. Cụ thể, từ 1980 đến 1997 có khoảng 1.450 ngân hàng bị đóng cửa và 7.000 vụ sáp nhập ngân hàng thì có 3.600 ngân hàng mới được thành lập; trong khi có 18.000 chi nhánh bị đóng cửa thì 35.000 chi nhánh mới được thành lập; số lượng phòng giao dịch ngân hàng tăng từ 53.000 phòng giao dịch tại năm 1980 đến 71.000 trong năm 1997.


Xét trên góc độ từng bang địa phương: FED đã cân nhắc rất thận trọng tiêu chuẩn về tính cạnh tranh của các vụ M&A nhằm đảm bảo không làm giảm mức độ cạnh tranh trên thị trường ngân hàng địa phương và không tạo ra những ngân hàng độc quyền trong mỗi bang. Xem xét môi trường cạnh tranh trên thị trường ngân hàng địa phương, FED nhận thấy mặc dù có hơn 7.000 vụ M&A tại Mỹ giai đoạn 1980-1998, sức cạnh tranh trên thị trường địa phương không bị ảnh hưởng. Kết quả điều tra thị trường ngân hàng địa phương cho biết các hầu hết doanh nghiệp nhỏ và vừa đều tiếp cận và sử dụng các dịch vụ ngân hàng địa phương. Ngoài ra, tại địa phương, lãi suất huy động có xu hướng thấp hơn trong khi lãi suất cho vay lại cao hơn so với thị trường toàn quốc. FED đã tìm ra 5 nguyên nhân khiến M&A không ảnh hưởng đến sự thay đổi mức độ cạnh tranh trên thị trường ngân hàng địa phương.


- Các vụ M&A chủ yếu giữa các ngân hàng nằm trên các bang khác nhau, vì vậy hoạt động M&A có thể ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của ngân hàng trên góc độ quốc gia nhưng không làm giảm mức độ cạnh tranh của thị trường ngân hàng địa phương.


- Cơ sở pháp lý cho phép ngân hàng cung cấp những dịch vụ mới, do vậy sự hình thành các ngân hàng mới không ảnh hưởng đến thị phần hoạt động trên thị trường ngân hàng địa phương.


- Thống kê của FED cho thấy các ngân hàng sau sáp nhập thường không gia tăng thị phần của ngân hàng bị thâu tóm trên thị trường nội địa, thậm chí một số ngân hàng bị sáp nhập lại bị giảm thị phần do các chủ ngân hàng mới thường không giữ lại tất cả các khách hàng của ngân hàng mua lại.


- Nghiên cứu của FED nhận thấy một điều quan trọng là các ngân hàng nhỏ đã, đang và tiếp tục duy trì thị phần và lợi nhuận của mình trong điều kiện cạnh tranh với những ngân hàng lớn. Sở dĩ các ngân hàng nhỏ có thể làm được điều này do các dịch vụ ngân hàng đã được cá nhân hóa, nên các ngân hàng nhỏ có thể cung cấp dịch vụ ngân hàng nhanh và hiệu quả hơn.


- Luật chống độc quyền của Mỹ đã bảo vệ thị trường địa phương.


Quy trình xem xét chấp thuận M&A của FED


Cơ sở pháp lý cho hoạt động M&A trong hệ thống ngân hàng Mỹ dựa trên Luật về công ty nắm giữ cổ phần các ngân hàng, Luật Chống độc quyền Sherman và Clayton, Luật chứng khoán liên bang, Luật sáp nhập ngân hàng… Do vậy, để xem xét một giao dịch M&A, vấn đề đầu tiên được FED xem xét là những yếu tố pháp lý phát sinh từ hoạt động M&A, như việc một ngân hàng lớn sẽ mua lại một ngân hàng hoặc một tổ chức phi ngân hàng, hay là sẽ sáp nhập với một ngân hàng lớn khác, hoặc ngân hàng sau sáp nhập có phải là ngân hàng thành viên của ngân hàng nhà nước (là ngân hàng có vốn pháp định thuộc sở hữu chính quyền tiểu bang).


Tiêu chí quan trọng FED ra quyết định là ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh của ngân hàng sau M&A: Trong khi xem xét tác động cạnh tranh của một đề nghị M&A, FED phải áp dụng tất cả các quy định về các tiêu chuẩn cạnh tranh tại Luật Chống độc quyền Sherman và Clayton. Bên cạnh đó, Luật về công ty nắm giữ cổ phần các ngân hàng và Luật sáp nhập ngân hàng cũng chứa một số điều khoản đặc biệt, được sử dụng chủ yếu trong trường hợp các ngân hàng M&A đang gặp khó khăn. Khi đó FED sẽ cân nhắc thêm các yếu tố về lợi ích đối với cộng đồng có nhiều hơn so với những tác động bất lợi từ hoạt động M&A đến môi trường cạnh tranh.


Phân tích về ảnh hưởng đối với môi trường cạnh tranh được FED bắt đầu với việc xác định các khu vực địa lý có khả năng bị ảnh hưởng bởi một sự sáp nhập, sau đó FED xác định chỉ số cạnh tranh của khu vực (Herfindahl-Hirschman index HHI) và phải đảm bảo rằng chỉ số này vẫn nằm trong giới hạn cho phép (giới hạn này do bộ phận tư pháp của FED quy định) và không ảnh hưởng đến sức cạnh tranh trong của khu vực. HHI được tính dựa trên số lượng ngân hàng địa phương và số dư tiền gửi ngân hàng đó huy động được. Tuy nhiên, HHI chưa phải là chỉ số phản ánh toàn diện về sức cạnh tranh. FED sẽ cân nhắc một số yếu tố khác, gồm sự thay đổi về thị phần, sức cạnh tranh tiềm năng, sức mạnh của ngân hàng sau khi sáp nhập, thay đổi về môi trường kinh doanh tác động tới hành vi của ngân hàng… Để thực hiện phân tích về sức cạnh tranh, FED sử dụng rất nhiều công cụ như thực hiện các cuộc điều tra trên toàn quốc, gọi điện trực tiếp tới các công ty, doanh nghiệp và hộ gia đình trên địa bàn, thực hiện điều tra tại chỗ, thu thập số liệu thống kê về thu nhập, dân số, tổng số dư tiền gửi… FED rút ra kinh nghiệm về một số trường hợp không làm ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh địa phương, như: khi ngân hàng bị mua lại không phải là đối thủ cạnh tranh thực sự của ngân hàng nhận sáp nhập; và ngân hàng bị mua lại được đặt tại thị trường suy giảm.


Quá trình phân tích chống độc quyền của FED luôn có sự phối hợp với Sở Tư pháp với các hình thức chính thức và không chính thức. Hai cơ quan luôn đảm bảo chia sẻ thông tin có liên quan đến phân tích cạnh tranh của mỗi thương vụ M&A, ví dụ Sở tư pháp được FED cung cấp bản sao đề xuất M&A của ngân hàng; ngược lại, Sở Tư pháp thường xuyên gửi FED và các cơ quan liên quan tài liệu liệt kê những vụ sáp nhập Bộ Tư pháp cho rằng không có khả năng có ảnh hưởng đáng kể bất lợi cạnh tranh. Bên cạnh đó, một lượng đáng kể thông tin cũng được chia sẻ trên cơ sở đặc biệt giữa các nhân viên xử lý trực tiếp.


Trong những trường hợp FED không chấp thuận ngân hàng thực hiện M&A, FED cần xem xét nhiều tiêu chí kinh tế khác, như ảnh hưởng đối với chất lượng dịch vụ ngân hàng, sự suy giảm lợi ích của công chúng nhất là các hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa... Nhưng thực tế, rất ít trường hợp FED từ chối ngân hàng thực hiệnM&A do FED đã tư vấn các chính sách và tiêu chuẩn của FED về hoạt động M&A với các ngân hàng trước khi họ nộp đơn đề nghị sáp nhập hay mua lại.


Bài học kinh nghiệm về hoạt động M&A trong ngành ngân hàng


Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, tự do hóa và hội nhập tài chính đã trở thành một bộ phận chủ yếu, ảnh hưởng chi phối đến quá trình phát triển kinh tế, tài chính của mỗi quốc gia. Hoạt động ngân hàng tại mỗi nước đang ngày càng tự do hơn, môi trường kinh doanh ngân hàng mang tính cạnh tranh ngày càng cao và phức tạp. Thách thức lớn nhất của quá trình cải cách và mở cửa là nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Do đó, qua tìm hiểu về hoạt động M&A của ngành ngân hàng Mỹ có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm cơ bản sau:


            - Hoạt động M&A là một xu thế phát triển mang tính tất yếu khách quan đòi hỏi các ngân hàng Việt Nam phải nghiên cứu để thích ứng và coi đây là một trong những giải pháp quan trọng góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh trong điều kiện hội nhập tài chính quốc tế.


            - Các cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục nghiên cứu luật của các nước phát triển có nhiều kinh nghiệm trên lĩnh vực M&A để hoàn thiện môi trường pháp lý cho hoạt động này tại Việt Nam.


            - Việc nghiên cứu kinh nghiệm trên thế giới, nhất là các nước trong khu vực – bao gồm cả những thương vụ M&A thành công và thất bại, là hết sức cần thiết và hữu ích cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.


Xuân Thanh - Võ Hương


Thanh khảo: www.federalreserve.gov,


  • TAG :

Danh mục

Loading...

Bài nổi bật